Winterverwachting 2006-2007

Twijfel
18-12-2006

Wat wordt het deze winter? Superzacht? Zacht weer afgewisseld met winterkou of toch nog een koude winter?

Laat ik met te beginnen zeggen, dat deze winter zo laat op gang komt in heel Europa, dat ik ook verlaat ben met de winterverwachting. Niet alleen de eerste vorst liet lang op zich wachten in Nederland, ook de zeewatertemperaturen lopen achter bij de normale waarden. In de Botnische Golf is zelfs in het uiterste noorden nog geen ijs te bekennen, waar normaal al een deel dichtgevroren is. De Noordzee heeft vandaag (18-12) nog een temperatuur van ruim 12° bij Calais tot ongeveer 9° op het midden en noorden.

Nu de winter zijn eerste probeerseltjes op het menu heeft gezet, met mist en lichte vorst in de nacht, is het tijd geworden om de verwachting op te maken. Hierbij ga ik als altijd enigszins intuïtief te werk, daarbij gebruik makend van alle zachte en minder zachte signalen die mij bereikt hebben. De meeste daarvan heb ik in eerdere berichten hieronder al genoemd.

Daarbij komt vandaag het laatste signaal : deze winter plaatst op dit moment een hogedrukgebied op een ongebruikelijke plaats : ongeveer met het centrum boven de Britse eilanden; het ziet er nu naar uit, dat het nog tot en met de kerstdagen in onze buurt blijft hangen. Op zich geeft dat hogedrukgebied geen stevig winterweer, maar het is in het kader van verdere ontwikkelingen wel interessant. Ik beschouw het als een licht positief signaal.

De verwachting voor 2006-2007
Voorlopig komt het in deze winter niet tot kou van betekenis. Pas tegen het eind van januari komen er serieuze winterkansen. Gezien het aanhoudend zachte weer tot midden december en de kracht van de westcirculatie tot nu toe, schat ik de kans op een echte vorstperiode niet veel groter in dan 50%. De andere 50% betekent : een zeer zachte winter zonder noemenswaard winterweer.

Het lijkt mij een winter met een alles-of-niets potentie. De bizarre afwijkingen van de normale circulatie in de maanden november en december roepen de gedachte op : zou een omslag naar winterweer dit jaar misschien, in tegenstelling tot de voorgaande jaren en dan met name 2006, tot een echte winter in de lage landen gaan leiden? Ik denk, dat die kans daarop reëel, doch niet al te groot is. Als het gebeurt, dan is het laat in het seizoen en misschien pas op de drempel van februari.

Samenvattend : de gemiddelde temperatuur zal deze winter niet bijzonder scoren. Tot einde januari geen echt winterweer, hooguit wat kwakkelkou. Tegen het eind van januari keren de kansen; dan een pittige vorstperiode. Koudegetal tussen 50 en 100. De hele winter : 70 tot 120. Dat is mijn verwachting, en daar zult u het mee moeten doen.

Ik zie af van het noemen van alternatieven met percentages. Ik zou het mezelf daar te gemakkelijk mee maken en altijd een escape hebben als het toch tot een zeer zachte winter komt.

Tegenstrijdig
6-12-2006

Dit jaar zijn het vooral tegenstrijdige signalen die ik opvang. Over de afgelopen zomer schreef ik al eerder. De koude maart van vorig jaar beschouw ik als een positief signaal. Daartegenover is de onwil van oktober om afkoeling te brengen weer een negatief signaal.

En hoe staat het met november? Aan het begin van de maand vestigde de winter zich in Noordoost Europa. In de loop van de maand werd de winter daar grotendeels weer verdreven. Bij ons was het weer meest buitengewoon zacht. Dat resulteerde in een zeer zachte november en een extreem zachte herfst. Nu het december geworden is zien we nog steeds niets dat bij ons maar in de verste verte op winter lijkt. Ook in Rusland is winterweer ver te zoeken.

In het verleden heb ik wel eens de stelling verdedigd, dat koude winters zich in de eerste decade van december melden. Nu is er nog steeds buitengewoon zacht in Europa. Canada beleefde daarentegen juist een periode met extreem koud weer. Een signaal voor een koude winter bij ons kan ik er in ieder geval niet in zien.

Mijn conclusie is, dat dit seizoen extremen opzoekt, waarbij wij tot nu toe aan de verkeerde kant van de streep zijn terecht gekomen. Een extreem zachte winter behoort tot de reële mogelijkheden. Hoe ik de kans op een radicale ommekeer in de stroming moet inschatten, daar ben ik nog niet uit. Van Dieter Lombaert ontving ik een visie op de kansen aan de hand van zeewatertemperaturen (SST), de Noord Atlantische Oscillatie (NAO) en de Quasi-Biennale Oscillatie (QBO). Voor een verklaring van deze begrippen zie voor de NAO het Archief van 2004-2005 en daarin bulletin no3 dd 12-11-04. De andere begrippen worden verklaard in de Winterverwachting05-06

Tegenstrijdige signalen! Stratosfeer is te koud en zal zeker niet voor januari opwarmen. De QBO is immers nog altijd sterk west en dat betekent bij een zonnevlekkenminimum dat er weinig of geen impulsen voor een opwarming van de stratosfeer zijn. Ik verwacht wel een geleidelijke overgang naar neutrale QBO toestand tegen maart. Gelukkig passen de SSTs bij een negatieve nao. Ik verwacht dus geen koude nova zembla of koude poolhogen. Een optie die ik wel mogelijk acht is hogedruk Ijsland/Scandinavië of een oceaanblokkade. Winterimpulsen zullen van de oceaan komen.

De zeer zachte voorgeschiedenis is dan wel een extra handicap. En een zeer zacht begin in de eerste decade van december belooft statistisch weinig goeds. Ik denk dat de kans op een zeer zachte winter met Helmanscore <10 nu al meer dan 50% is. Toch zegt iets mij dat een bruuske omslag ook tot de mogelijkheden behoort.

Er is veel meer dynamiek en dan kan het ook ineens heel snel gaan. Het grote gevaar voor onze winter is een te zuidelijke straalstroom op de oceaan, denk ik. Ik geloof niet in een 1987 scenario. De subtropische hogedruk moet de kans krijgen vat te krijgen op de noordelijke helft van de Atlantische Oceaan. Zo alleen kan de poolwervel gedestabiliseerd worden. Zolang ik vanuit het zuiden geen scherpe rug zie ontwikkelen mogen winterdromen weer een halve maand extra opgeborgen worden. Eerst een oceaanrug en dan, als de poolwervel gesplit of gedestabiliseerd is, met misschien nog twee weekjes tussen, het grotere werk. Dat is mijn idee. In retrograde Russen geloof ik dit jaar niet. De druk boven Siberië is niet sterk genoeg en ligt te zuidelijk.
Dieter Lombaert, 6-12-06

In deze beschouwing gaat Dieter Lombaert een stapje verder door de manier waarop de winter komt aan te duiden. De genoemde oceaanrug veroorzaakt een noordelijke stroming waarbij de poolkou over Scandinavië naar het zuiden komt. Opbouw van een hogedrukgebied boven Scandinavië op het juiste moment zou dan de winterkou vaste vorm geven in ons land. Mooie voorbeelden hiervan zijn de winterinval aan het begin van januari 1985 (zie Dagboek 1985) en de omslag naar winterweer aan het einde van november 1978 (zie Dagboek 1979). Het genoemde voorbeeld van 1987 werd vooral gekenmerkt door hogedrukontwikkelingen in de Poolzee, die de kou boven noord-Siberië in beweging brachten.

Grote twijfel dus ook bij hem of er nog iets komt van echt winterweer dit jaar. Tot nu toe is er geen sprake van winterse ontwikkeling en lijkt het in Scandinavië en Rusland slechts zachter te worden. Zoals ik in mijn 3-e winterbulletin al schreef : een winter om geduld bij te oefenen. Het patroon van 05 en 06 lijkt zich te herhalen : de winter komt laat.

Tenslotte nog iets over Röder. Hij geeft voor december aan dat de luchtdruk afwijkingen zal vertonen die gaan in de richting van iets te lage temperaturen. Tot nu toe blijkt daar niets van. Mogelijk zal de tweede helft van december meer aan zijn verwachtingen voldoen. Voor januari verwacht hij hoge druk boven zuid Scandinavië. Als dat uitkomt, zal dat tot te koud weer leiden. De vraag is daarbij altijd : welke dynamiek zit er in de stroming. En in het bijzonder : wat gaat er precies vooraf aan de ontwikkeling van een hogedrukgebied in die omgeving. Dat laatste bepaalt in hoge mate of we met echte kou te maken krijgen of niet.

Maart als voorspeller?
23-10-2006

Zijn er nu al aanwijzingen voor de winter? Misschien is een opsteker, dat de afgelopen maand maart koud was. In het verleden werd een koude maand maart vaak gevolgd door een winter kouder dan normaal. Het standaard voorbeeld is natuurlijk maart 1962, die met een gemiddelde van 2,0 bijna 4° onder normaal scoorde. Daarop volgde de grote winter van 63. Ook de winters van 1917, 1929, 1940, 1947, 1956 en 1985 werden voorafgegaan door een te koude maartmaand. Voor 1941, 1942, 1986, 1987 en 1997 geldt hetzelfde, maar daar werd de voorafgaande maand maart te zeer beïnvloed door de voorbije winter om serieus in dit verhaal te betrekken. Aan de winter van 1996 ging geen beduidend te koude maart vooraf en tenslotte : ook de lange koude winter van 1970 werd voorafgegaan door een koude maart in 1969.