De winterverwachting 2008-2009
21-12-08

In de afgelopen herfst leek mij alles te wijzen in de richting van een min of meer normale winter. Aan het einde van de herfst werd duidelijk, dat depressies de weg naar Europa niet of nauwelijks op een normale wijze wisten te vinden. Noordwestelijk stromingen deden winterweer en sneeuwval betrekkelijk vroeg in delen van europa beginnen. Dit feit doet vermoeden dat in de komende winter een westcirculatie niet of weinig aan de orde zal zijn. Zacht weer zal minder vaak voorkomen dan normaal en de kans op koud tot zeer koud weer is levensgroot aanwezig.

Bij dit alles moet bedacht worden dat winterweer in Nederland vaak van details in de ontwikkelingen afhangt. Winter in Europa kan het westen van het continent gewoon overslaan. Desalniettemin voorzie ik een winter met steeds terugkerende perioden met temperaturen beneden normaal. Gezien de ontwikkelingen aan het begin van de winter (rond 1 december) voorzie ik in februari een meer dan normale hoeveelheid sneeuw.

In welke mate het deze winter gaat lukken om een vorstperiode en eventueel een koudegolf op poten te zetten is met geen enkele zekerheid te voorspellen. Wel verwacht ik een aantal perioden met koud weer en ga er van uit dat het tenminste één maal tot een fatsoenlijke vorstperiode komt, met een koudegetal van 20 of meer. Een koudegolf lijkt mij in deze winter tot de reële mogelijkheden te behoren. Hieronder zal ik een speculatieve poging doen het verloop van deze winter globaal te beschrijven.

Van 26 december tot 10 januari : vorstperiode met schaatsijs
Van 10 januari tot plm 10 februari: afwisseling van koud en zacht weer, soms winterse neerslag en af en toe een paar dagen vorst.
Van 10 tot 25 februari: sneeuw, hier en daar strenge of zeer strenge vorst in nacht en ochtend.
Koudegetal : tussen 40 en 100
Gemiddelde temperatuur: ongeveer 2°C

Tussen haakjes: vroeger heette een koudegetal tussen 40 en 100 normaal. Vandaag de dag lijkt een koudegetal van 100 al een bijzonder koude winter te heten. Ik hoop er op, de schaatsen moeten toch eindelijk een keer onder in een wat langere periode.

Vroege sneeuw.
23-11-08

De aanloop laat voorlopig nog veel te raden over de komende winter. Oktober gedroeg zich zoals dat van oktober verwacht mag worden. Een gemiddelde temperatuur omstreeks normaal. Naar huidige klimaatmaatstaven moeten we zeggen: iets te koud. De temperatuurdaling van de eerste naar de laatste decade bedroeg 3,8°C, zonder hier een voorspelling aan te koppelen moet ik zeggen dat dit er netjes uit ziet. Eind oktober trok een depressie over Engeland naar Frankrijk en bezorgde ons daarmee een paar koude dagen en de eerste vorst van het seizoen. Voor mij was dat het eerste signaal dat de winter in staat is tot afwijkende stromingen. Op de situatie van vandaag, die met die van eind oktober verwant is, komt ik zo meteen nog terug.

Vier weken geleden sprak ik op een verjaardag iemand, die de zonnevlekkentheorie weer eens oprakelde. Door het minimum aan zonnevlekken zouden we een koude winter mogen verwachten. Ik heb hem maar eens gewezen op de afgang van Piers Corbijn, de Engelse astrofysicus die niet alleen een superstorm in november voorspelde maar ook een zeer koude januari. Op zich is er niets mis met het doen van wilde voorspellingen. De heer Corbyn liet echter zijn voorspellingen gepaard gaan met aanvallen op de gevestigde instituten, die volgens hem op de verkeerde manier bezig waren. Duidelijk is in ieder geval wel, dat de zonnevlekkencyclus een zeer gebrekkig middel is om het karakter van een winter te voorspellen.

Kunnen we dan helemaal niets met de zonnevlekken? Ik denk dat het inmiddels, na al die zachte winters, gewoon waarschijnlijk is dat er op korte termijn weer een winter komt met een behoorlijke portie kou. Daar hebben we dan die zonnevlekken niet voor nodig; wordt de winter van 2009 echt kouder dan zijn 11 voorgangers, dan is de verleiding groot om achteraf te zeggen: zie je wel, de zonnevlekken! De vraag is nog, wat in het huidige klimaat een “behoorlijke portie kou” is. De tendens van de laatste jaren is, dat de westelijke stroming op onze breedte versterkt is vergeleken met vroeger. Dat zou er op duiden dat de kans op een grote winter zoals bijvoorbeeld 1942 of 1963 vrijwel nihil geworden is. Zelfs een winter als 1985 lijkt in het klimaat van dit moment te hoog gegrepen.

Waar kunnen we dan wel op rekenen? Op dit moment neig ik naar de gedachte, dat de komende winter op een zeker moment in staat is de stroming boven Europa op zijn kop te zetten. Dat zou dan op de wijze van eind oktober of 23 november kunnen zijn, met een maritiem arctische stroming (poollucht over zee) met sneeuwbuien gevolgd door een depressie met een zuidelijke koers waardoor koude lucht boven een sneeuwdek stagneert. Het zou ook op een geheel andere wijze kunnen met aanvoer van koude continentale lucht. We zouden al van een “behoorlijke portie kou” kunnen spreken bij een vorstperiode van een dag of 8 à 10 met een paar schaatsdagen. Meer is ook mogelijk en het lijkt van kleine, min of meer toevallige, details af te hangen of het tot strenge vorst komt en meer schaatsdagen dan de bescheiden 7 van de winter van 2002-2003.

Mogelijk kom ik de komende weken nog factoren op het spoor die in mijn visie enige invloed op het verloop van de winter kunnen hebben, zoals zeewatertemperaturen en de temperatuur van de stratosfeer. Ik zal daar dan melding van maken. Intussen stemt het feit, dat de winter in Europa zijn opwachting heeft gemaakt mij enigszins positief. Een sneeuwsituatie vanuit het noordwesten met een paar dagen vorst beleefden we ook in november 1962. In heel west en midden Europa ging de temperatuur flink onderuit doordat twee depressies op rij een koers namen over Engeland en Frankrijk naar het zuidoosten. Op 23 november telde De Bilt 5 vorstdagen op rij met daarin 2 ijsdagen. Het koudegetal stond na die periode op 5,4 en daarmee gaf de winter van 1963 zijn visitekaartje af. Het was een bescheiden begin van een winter die sindsdien zijn weerga niet kende. Geen enkele winter kwam meer in de buurt van het koudegetal van 346.

Vanwege de hevige sneeuwval van vandaag in een deel van het land gingen mijn gedachten ook terug naar 25 november 2005. Een depressie trok van de Noorse kust in de richting van ons land en bleef hier een paar dagen liggen. Een ongebruikelijke beweging van een depressie aan de vooravond van een zeer opmerkelijke winter. Op 25 november werd een deel van ons land, vooral het midden en oosten, getroffen tot langdurig zware sneeuwval, de sneeuw was gedeeltelik nat maar zorgde voor en enorme verkeerschaos, te meer daar deze zware sneeuwval in de weersverwachtingen was gemist. Het westen van het land beleefde tijdelijk een zware westerstorm, die oa een deel van het dak van het station in Schiedam afrukte. Geen sprake van sneeuwval in deze regio, maar wel een merkwaardige plotselinge afname van de wind in de avond.

Die winter van 2006 was opmerkelijk door zwaar winterweer dat vanaf 15 januari zijn opmars vanuit Siberië over Rusland naar midden Europa begon. Veel sneeuw viel er, erg veel in midden Europa. Zo veel dat een aantal gebouwen bezweek onder de sneeuwlast. Vanaf pakweg 21 januari koelde heel Europa af, maar de grens tussen Duitsland en Nederland leek een onneembare barrière. Wel werden zowel januari als februari en maart te koud met zelfs tot half maart nog Hellmanndagen en matige vorst in de nacht. Op 25 maart werd het eindelijk zachter met temperaturen boven 10°C. Echte vorstperioden zaten er in het grootste deel van Nederland niet in. Schaatsijs was er eigenlijk niet in het westen en midden van het land. De mislukte winter voor ons; met een minimale variatie in de stroming was het hier wel langdurig koud geworden.

Met de kou zo dichtbij als in 2006 en toch een vrij onbeduidende winter zonder schaatsijs, dat stemt niet optimistisch. Maar het zal weer een keer mee zitten en de verwachting van het KNMI, dat we in de 21-ste eeuw tussen de 4 en 10 elfstedentochten kunnen verwachten, laat zien dat we gewoon moeten afwachten.

Hoop op winter.
29-9-08

We willen zo graag dat het eindelijk weer eens gaat winteren, dat we ons aan iedere strohalm vasthouden. Als er medio september een prachtige noordoostelijk stroming optreedt, is de gedachte meteen : was het nu maar januari, dan zaten we dik in de vorst!

September 2008 zal in de boeken gaan als een iets te koele maand volgens de normen van 1971-2000. Naar huidige maatstaven van een opgewarmd klimaat moeten we later ongetwijfeld constateren, dat september 2008 behoorlijk koel was, misschien wel 2 graden onder de normaal van 2001-2030! Hoe dan ook, ik vond de tweede helft van september heel aangenaam. Lekker fris in de ochtend en aangenaam weer in de middag. Ik kreeg in die periode vaak een oktobergevoel. Alsof we voor liggen op het seizoensschema. Maar helaas, ook dit kan geen koude winter voorspellen.

Is er dan helemaal niets te zeggen over de komende winter? De deskundigen van het KNMI zullen zeggen: een winterseizoen is niet met een redelijke score te voorspellen. Ik zal desalniettemin op deze pagina mijn idee blijven geven over de naderende winter. En hoewel de ontwikkelingen van de laatste weken de hoop op winter doen herleven, is het nog te vroeg voor enige vorm van winterverwachting.

Kan het nog, een koude of strenge winter? We hebben in ieder geval gezien dat het na 1997 dramatisch slecht gesteld was met de winter in Nederland. Op de pagina Schaatsdagen en kou op deze site is te lezen hoe weinig er de laatste 10 jaar geschaatst kon worden: gemiddeld één dag per jaar! Je zou er moedeloos van worden. Zelfs de zeer kansrijke winter van 2006, die voor een groot deel van Europa koud en sneeuwrijk was, ging aan onze neus voorbij. Toch is er geen reden om te denken dat het nooit meer echt zal winteren. Maart 2005 heeft laten zien dat het wel kan. En dit jaar zou het zo maar opeens weer kunnen gebeuren. Ik ga vandaag maar eens naar de ijsbaan om goed voorbereid te zijn voor het geval dat...

Winterkaart
15-9-08

In oktober kom ik met de eerste beschouwingen over de naderende winter. In deze tijd van het jaar valt er wat mij betreft niets over te zeggen. Dat we medio september een prachtige winterse weerkaart zien, met een lang noordoostelijke stroming vanaf Noord Rusland naar West Europa zegt helaas niets over de komende winter.