Eerst beknopt mijn verwachting en daarna de toelichting en de meer uitgebreide verwachting.

Geen sneeuwwinter en geen lange koude winter zoals twee jaar geleden. Eerder een normale tot zachte winter met een gemiddelde van +3 tot +4. Wel verwacht ik een ongeveer normaal aantal vorst- en ijsdagen. Ik houd het er op dat de ijsdagen voor een belangrijk deel gegroepeerd gaan worden in een vorstperiode, die met noordoosten winden komt en wat sneeuw brengt. (Geen dikke pakken). Dus: even op de schaats en misschien wel een week. December zal het slecht doen als wintermaand. De kou zal in januari en februari zitten. Koudegetal tussen 40 en 70.

Ik heb de laatste tijd nog hier en daar iets gelezen over toenemend aantal zonnevlekken, de QBO (voor verklaring zie het archief Winterverwachting 05-06) in de tropen en de verwachte temperaturen in de stratosfeer. Een interessante discussie is te vinden op het verdiepingsforum van Weerwoord . Zoek daar het bericht van 25 november onder de titel: Netweather Winterverwachting. (Of deze link naar het bericht)

Het geeft voedsel aan de gedachte die ik al had: behalve voor de westcirculatie is er een meer dan normale kans op een blokkade door een hogedrukgebied in onze omgeving. De vraag bij een blokkade is steeds: hoe is de ontstaangeschiedenis en waar komt het hogedrukgebied te liggen. Het eindeloze gedoe met hogedrukgebieden boven centraal Europa in oktober en november maakt mij niet al te optimistisch over gunstige ontwikkelingen wat dit betreft. Evengoed kunnen we ook in de winter onder een dergelijk Eurohoog terecht komen, hetwelk dan kan leiden tot stralingsvorst zonder spraakmakende toestanden. Dat er een keer een gunstig Scandihoog of hoog tussen Schotland IJsland en Noorwegen ontstaat, lijkt mij deze winter tot de serieuze mogelijkheden te behoren. Dat zou dan tot een vorstperiode kunnen leiden. Ik reken daar wel op.

In detail:

Nu de eerste decade van December geen winterse toestanden geeft, zie ik de winter voorlopig wel in de wachtstand staan. December zal gemiddeld zacht weer brengen, in ieder geval tot en met de kerstdagen. Pas in het nieuwe jaar verwacht ik dat de westcirculatie geheel of gedeeltelijk aan banden wordt gelegd en dat er zelfs een kou-inval plaats vindt. In deze variant komt er een flinke vorstperiode met goed schaatsijs. Ik zet in op jauari voor deze vorst. Sneeuw zal er wel vallen, maar niet in die mate als in de twee voorgaande jaren.

Een tweede variant is, dat we perioden krijgen met rustig winterweer. Ook dat kan met een beetje geluk tot een vorstperiode leiden waarin geschaatst kan worden. In dat geval zal de winter niet bijzonder veel neerslag brengen. Vooral februari lijkt me gunstig voor het rustige weer.

Ik ga een beetje speculeren over de hoeveelheid neerslag in totaal. Dat deze in een periode van de winter flink boven normaal zal zijn, lijkt me een voor de hand liggende optie. Mocht dit gebeuren na een periode van kou en sneeuw in midden-Europa, dan kan dat tot hoge waterstanden in de rivieren leiden. Let wel: alleen in die combinatie. Op dit moment is de waterstand in de rivieren zo laag, dat niemand zich nog kan voorstellen dat we met wateroverlast te maken zouden krijgen.

Zo. Daar ligt de verwachting dan. Meer kan ik er niet van maken. Ik hoop dat ik te voorzichtig ben geweest met de vorstverwachting.

Late winter

Af en toe verschijnen er berichten over mogelijke invloeden op het winterweer in Europa. Zo menen Russische onderzoekers een verband te hebben gevonden tussen de ijsbedekking in het noordpoolgebied en de kans op winterweer in Europa. Als er in de winter tussen de 40% en 80% van de normale hoeveelheid ijs ligt in de Karazee (ten oosten van Nova Zembla) zou de luchtdruk in het poolgebied veel hoger zijn dan normaal, met als gevolg een grotere kans op een oostelijke stroming die Siberische kou naar het westen transporteert. Zie deze Link.

De vraag doet zich voor, of dat ook voor ons meer koude winters brengt. De onderzoekers noemen als voorbeeld de winter van 2005-2006. Het was in grote delen van Europa een koude en sneeuwrijke winter; in ons land kwam de kou echter nauwelijks binnen. In dat jaar kon de koude lucht zich lang, met name in de tweede helft van de winter, handhaven. Bij ons ligt het toch gevoeliger: kleine verschillen maken bij ons soms het verschil tussen echt winterweer en kwakkelweer.

Het is bekend dat de hoeveelheid ijs in het noordpoolgebied de laatste 25 jaar sterk in afgenomen. Aan het ijsoppervlak is dat al te zien, maar beter is het om naar het volume te kijken: de afname in kubieke kilometers is groot, nl 8000 km³ vergeleken met het gemiddelde over de periode 1979-2010. Zie deze link naar PIOMAS. Dat betekent op dit moment al een afname van 65% bij het ijsminimum in september. Het is dus te verwachten, dat er ook in de winter geleidelijk minder ijs komt te liggen in het poolgebied, zeker als we over een jaar of 7 tot 10 een ijsvrije noordpool hebben in september. Als de Russen gelijk hebben, zou de kans op koude winters gaan toenemen.

Een ander telkens terug kerend item vormen de zonnevlekken. We hebben een minimum gehad rond 2009 en daarna is het aantal zonnevlekken maar weinig toegenomen. Er wordt gespeculeerd over een langdurige vermindering van het aantal zonnevlekken en de daarmee samenhangende vermindering van de activitiet van de zon. Of dit specifiek op onze winters van invloed is moet worden betwijfeld. Lang niet alle elfstedentochten werden verreden bij een zonnevlekkenminimum. Bovendien: er zijn ook (zeer) koude winters geweest zonder elfstedentocht.

Het KNMI veronderstelt dat de activiteit van de zon enige invloed heeft op de wereldtemperatuur. Voor het voorspellen van een winter lijkt het een onbelangrijke factor. Zie ook de link bij het KNMI over zonnevlekken en klimaat.

Ik zie in beide gegevens, het poolijs en de zonnevlekken, geen aanleiding om nu maar weer een koude winter te verwachten. Mijn intuitie gaat meer in de richting van een normale tot zachte winter met slechts een relatief korte koude-periode. Dus geen toestanden zoals in de vorige twee winters. In heel Europa, met uitzondering van delen van Rusland, lijkt de winter dit jaar maar heel langzaam en te laat op gang te komen. December lijkt me dit jaar dan ook afgeschreven als wintermaand.

Horrorwinter?

De laatste maand werden we overspoeld door voorspellingen voor de komende winter. Termen als ijs- en ijskoud of horrorwinter waren niet van de lucht. Het zou in de tweede helft van november al gaan vriezen, temperaturen tot beneden -20 zouden er aan komen. Velen menen zich al te moeten voorbereiden op een derde koude winter op rij. Dat laatste is natuurlijk nooit verkeerd, want je kan maar beter voorbereid zijn als de winter opeens voor de deur staat. Maar een horrorwinter? Zouden we even normaal kunnen doen?

De term horrorwinter roept bij een groep winterliefhebbers heel andere beelden op. Bijvoorbeeld de winter van 1975, vrijwel zonder vorst met hoofdzakelijk zacht en herfstachtig weer. Een nachtmerrie voor de liefhebber van echt winterweer. Bij de wintervoorspeller die deze term gelanceerd heeft, zal horrorwinter ongetwijfeld bedoeld zijn als een winter met barre omstandigheden en veel problemen. Men laat dan graag nog eens de afgelopen winters als streng de revue passeren.

Strenge winters? Flauwekul. Dit zijn volgens het klimaat van de jaren 50 tot 80 van de vorige eeuw winters die aan de koude kant zijn, meer niet. Niet de kou, maar de sneeuw was opvallend in de winters van 2010 en 2011. Bovendien was december 2010 zeer koud, maar de winter van 2011 als geheel was slechts iets te koud. Volgens de normen van het oude klimaat dan; volgens de huidige gemiddelden iets meer te koud. Maar streng? Een winter waarin in Zuid Holland nauwelijks geschaatst kon worden? De winter van 2010 kan wel als koud aangemerkt worden. Als je dit echter weer met een 30 tot 40 jaar geleden vergelijkt is het niet zo bijzonder: zo een winter of met een hoger koudegetal kwam in de jaren 50 tot en met 80 in 30% van de jaren voor

Voorlopig zien we de winter nog niet in actie. In Scandinavie en Finland is de winter laat; in grote delen van Lapland ligt pas een week je echt sneeuw; iets dat vorig jaar eind oktober gebeurde. In Siberie is het sneeuwdek ook iets later dan vorig jaar. Er zijn aanwijzingen dat een vroeg sneeuwdek in Sibere een positieve invloed heeft op onze winter. Wat dat betreft: geen gunstig signaal.

Het gedrag van oktober, met veel hogedrukweer en een mooie temperatuurdaling, geeft mij een goed gevoel over de winter, voor wat het waard is. De superrustige november roept gemengde gevoelens bij mij op. Pruiksma (een Friese boer die zo zijn idee‘n had over wintervoorspelling) zei: onweer in november is de doodsteek voor de elfstedentocht. Volgens Pruiksma is er dus nog hoop voor deze winter.

In een volgend bericht zal ik nog ingaan op twee andere signalen: het smeltende poolijs en de zonnevlekken. Rond 1 december moet de verwachting rond zijn.

Wintertrio?

Dezelfde vraag doet zich voor als in het vorige seizoen: kan er sprake zijn van een wintertrio? Zo ja, telt 2009 mee als koude winter of beginnen we bij 2010? In het laatste geval hebben we twee koude winters achter de rug en zou er nog een volgen. Op dit moment heb ik geen idee welke kant het op gaat. Het kan dus, zoals altijd, alle kanten op. Ik kom over een paar weken met wat meer nieuws over de komende winter.